توضیحات
آب ژاول یا هیپوکلریت سدیم که در فارسی به آن مایع سفیدکننده و وایتکس (نام یکی از سازندهها) نیز گفته میشود و بوی تند و شدیدی دارد، محلولی است که برای گندزدایی، سفیدکردن و بوزدایی به کار میرود.
آب ژاول را برای گندزدایی و بوزدایی به کار میبرند. از این ماده در صنعت به عنوان رنگزدا و سفیدکننده پارچه و خمیر کاغذ استفاده میشود. در خانهها برای ضدعفونی کردن و سفید کردن رختها به هنگام رختشویی از آب ژاول استفاده میکنند. این محلول با نامهای گوناگون در بازار به فروش میرسد.
هیپوکلریت سدیم (NaOCl) ترکیبی است که میتواند به طور مؤثر برای تصفیه آب مورد استفاده قرار گیرد. این ماده در مقیاس وسیع برای تصفیه سطوح، سفید کردن، حذف بو و ضدعفونی آب استفاده میشود.
هیپوکلریت سدیم چه زمانی کشف شد؟
هیپوکلریت سدیم سابقه طولانی دارد. حدود سال ۱۷۸۵، برتولت فرانسوی، سفیدکنندههای مایع را بر اساس هیپوکلریت سدیم توسعه داد. شرکت ژاول این محصول را معرفی کرد و آن را «لیکور دو ژاول» نامید. در ابتدا، از آن برای سفید کردن پنبه استفاده میشد. به دلیل ویژگیهای خاص آن، خیلی زود به یک ترکیب محبوب تبدیل شد. هیپوکلریت میتواند لکهها را از لباسها در دمای اتاق پاک کند.
تولید کننده آب ژاول یا هیپوکلریت سدیم
در شرکت هادی کلر، که تولیدکننده هیپوکلریت سدیم است، میتوانید این ماده اولیه را با بالاترین تضمین کیفیت خریداری کنید.
شرکت هادی کلر به عنوان تأمینکننده هیپوکلریت سدیم، کیفیت بالای محصول را تضمین میکند. علاوه بر این، این شرکت طیف گستردهای از محصولات شیمیایی مورد استفاده در کاربردهای مختلف صنعتی را ارائه میدهد.
ویژگی های هیپوکلریت سدیم
هیپوکلریت سدیم محلولی شفاف و کمی زردرنگ با بوی مشخص است.
هیپوکلریت سدیم چگالی نسبی ۱.۱ (محلول آبکی ۵.۵٪) دارد.
به عنوان یک ماده سفیدکننده برای مصارف خانگی، معمولاً حاوی ۵٪ هیپوکلریت سدیم است (با pH حدود ۱۱، سوزشآور است). اگر غلیظتر باشد، حاوی غلظت ۱۰ تا ۱۵٪ هیپوکلریت سدیم است (با pH حدود ۱۳، میسوزد و خورنده است).
هیپوکلریت سدیم ناپایدار است. کلر با سرعت ۰.۷۵ گرم کلر فعال در روز از محلول تبخیر میشود. سپس هیپوکلریت سدیم گرم شده تجزیه میشود. این اتفاق همچنین زمانی میافتد که هیپوکلریت سدیم در تماس با اسیدها، نور خورشید، فلزات خاص و گازهای سمی و خورنده، از جمله گاز کلر قرار گیرد. هیپوکلریت سدیم یک اکسیدکننده قوی است و با ترکیبات و کاهندههای قابل اشتعال واکنش میدهد. محلول هیپوکلریت سدیم یک باز ضعیف و قابل اشتعال است.
این ویژگیها را باید در هنگام حمل و نقل، نگهداری و استفاده از هیپوکلریت سدیم در نظر داشت.
وقتی هیپوکلریت سدیم به آب اضافه میشود، چه تغییری در مقدار pH ایجاد میشود؟
به دلیل وجود سود سوزآور در هیپوکلریت سدیم، pH آب افزایش مییابد. هنگامی که هیپوکلریت سدیم در آب حل میشود، دو ماده تشکیل میشوند که در اکسیداسیون و ضدعفونی نقش دارند. این دو ماده اسید هیپوکلرو (HOCl) و یون هیپوکلریت کمفعالتر (OCl) هستند . pH آب تعیین میکند که چه مقدار اسید هیپوکلرو تشکیل میشود. در حالی که از هیپوکلریت سدیم استفاده میشود، از اسید هیدروکلریک (HCl) برای کاهش pH استفاده میشود. اسید سولفوریک (H2SO4 ) میتواند به عنوان جایگزینی برای اسید استیک استفاده شود. هنگام استفاده از اسید سولفوریک، گازهای کمخطرتری تولید میشود. اسید سولفوریک یک اسید قوی است که به شدت با بازها واکنش میدهد و بسیار خورنده است.
چگونه میتوان هیپوکلریت سدیم تولید کرد؟
هیپوکلریت سدیم را میتوان به دو روش تولید کرد:
– با حل کردن نمک در آب نرم شده، که منجر به محلول غلیظ آب نمک میشود. این محلول الکترولیز شده و محلول هیپوکلریت سدیم در آب تشکیل میدهد. این محلول حاوی 150 گرم کلر فعال (Cl2) در هر لیتر است. در طی این واکنش ، گاز هیدروژن قابل انفجار نیز تشکیل میشود.
– با افزودن گاز کلر (Cl2) به سود سوزآور (NaOH). با انجام این کار، هیپوکلریت سدیم، آب (H2O) و نمک (NaCl) طبق واکنش زیر تولید میشوند: Cl2 + 2NaOH + → NaOCl + NaCl + H2O
کاربردهای هیپوکلریت سدیم یا آب ژاول
هیپوکلریت سدیم در مقیاس وسیعی استفاده میشود. به عنوان مثال در کشاورزی، صنایع شیمیایی، صنایع رنگ و آهک، صنایع غذایی، صنایع شیشه، صنایع کاغذ، صنایع داروسازی، صنایع مصنوعی و صنایع دفع زباله. در صنعت نساجی از هیپوکلریت سدیم برای سفید کردن پارچه استفاده میشود. گاهی اوقات به فاضلاب صنعتی اضافه میشود. این کار برای کاهش بو انجام میشود. هیپوکلریت گاز هیدروژن گوگرد (SH) و آمونیاک (NH3) را خنثی میکند . همچنین برای سمزدایی حمامهای سیانید در صنایع فلزی استفاده میشود. هیپوکلریت میتواند برای جلوگیری از رشد جلبک و صدف در برجهای خنککننده استفاده شود. در تصفیه آب، هیپوکلریت برای ضدعفونی کردن آب استفاده میشود. در خانهها، هیپوکلریت اغلب برای تصفیه و ضدعفونی خانه استفاده میشود.
ضدعفونی با هیپوکلریت سدیم چگونه کار میکند؟
با افزودن هیپوکلریت به آب، اسید هیپوکلرو (HOCl) تشکیل میشود:
NaOCl + H2O → HOCl + NaOH
اسید هیپوکلروز به اسید هیدروکلریک (HCl) و اکسیژن (O2) تقسیم میشود . اتم اکسیژن یک اکسیدکننده بسیار قوی است.
هیپوکلریت سدیم در برابر باکتریها، ویروسها و قارچها مؤثر است. هیپوکلریت سدیم به همان روشی که کلر عمل میکند، ضدعفونی میکند.
چگونه هیپوکلریت سدیم در استخرهای شنا استفاده میشود؟
هیپوکلریت سدیم در استخرهای شنا برای ضدعفونی و اکسیداسیون آب استفاده میشود. این ماده دارای این مزیت است که میکروارگانیسمها نمیتوانند در برابر آن مقاومت ایجاد کنند. هیپوکلریت سدیم در برابر باکتری لژیونلا و بیوفیلم که باکتری لژیونلا میتواند در آن تکثیر شود، مؤثر است.
اسید هیپوکلروز با واکنش هیدروکسید سدیم با گاز کلر تولید میشود. در آب، به اصطلاح “کلر فعال” تشکیل میشود.
روشهای مختلفی برای استفاده از هیپوکلریت سدیم وجود دارد. برای الکترولیز نمک در محل، محلولی از نمک (NaCl) در آب استفاده میشود. یونهای سدیم (Na + ) و کلرید (Cl- ) تولید میشوند.
4NaCl – → 4Na + + 4Cl –
با هدایت محلول نمکی بر روی یک سلول الکترولیز، واکنشهای زیر در الکترودها رخ میدهد:
2Cl- → Cl 2 + 2e- 2H 2 O + 2e- → H 2 + 20H –
2H 2 0 → O 2 + 4H + + 4e-
متعاقباً، کلر و هیدروکسید واکنش داده و هیپوکلریت تشکیل میدهند:
OH – + Cl 2 → HOCl + Cl –
مزیت سیستم الکترولیز نمک این است که نیازی به حمل و نقل یا ذخیره هیپوکلریت سدیم نیست. هنگامی که هیپوکلریت سدیم برای مدت طولانی ذخیره میشود، غیرفعال میشود. مزیت دیگر فرآیند در محل این است که کلر pH را کاهش میدهد و برای کاهش pH نیازی به اسید دیگری نیست. گاز هیدروژن تولید شده قابل انفجار است و در نتیجه برای جلوگیری از انفجار، تهویه لازم است. این سیستم کند است و باید از یک بافر اسید هیپوکلریت اضافی استفاده شود. نگهداری و خرید سیستم الکترولیز بسیار گرانتر از هیپوکلریت سدیم است.
وقتی از هیپوکلریت سدیم استفاده میشود، اسید استیک یا سولفوریک به آب اضافه میشود. مصرف بیش از حد آن میتواند گازهای سمی تولید کند. اگر دوز خیلی کم باشد، pH خیلی بالا میرود و میتواند چشمها را تحریک کند.
از آنجا که هیپوکلریت سدیم هم برای اکسیداسیون آلودگیها (ادرار، عرق، مواد آرایشی) و هم برای از بین بردن میکروارگانیسمهای بیماریزا استفاده میشود، غلظت مورد نیاز هیپوکلریت سدیم به غلظت این آلودگیها بستگی دارد. به خصوص میزان آلودگی آلی، غلظت مورد نیاز را تعیین میکند. اگر آب قبل از استفاده از هیپوکلریت سدیم فیلتر شود، به هیپوکلریت سدیم کمتری نیاز است.
اثرات هیپوکلریت سدیم بر سلامتی چیست؟
قرار گرفتن در معرض بیماری
هیچ آستانهای برای قرار گرفتن در معرض هیپوکلریت سدیم وجود ندارد. پس از قرار گرفتن در معرض هیپوکلریت سدیم، اثرات مختلفی بر سلامتی رخ میدهد. افراد از طریق استنشاق آئروسلها در معرض هیپوکلریت سدیم قرار میگیرند. این امر باعث سرفه و گلودرد میشود. پس از بلع هیپوکلریت سدیم، اثرات آن شامل درد معده، احساس سوزش، سرفه، اسهال، گلودرد و استفراغ است. هیپوکلریت سدیم روی پوست یا چشم باعث قرمزی و درد میشود. پس از قرار گرفتن طولانی مدت در معرض آن، پوست میتواند حساس شود. هیپوکلریت سدیم برای موجودات آبزی سمی است. در تماس با نمکهای آمونیوم، جهشزا و بسیار سمی است.
هیپوکلریت سدیم در استخرهای شنا
غلظت هیپوکلریت سدیم موجود در استخرهای شنا معمولاً برای افراد مضر نیست. وقتی کلر زیادی در آب وجود دارد، بافتهای بدن را میسوزاند و باعث آسیب به مجاری هوایی، معده و رودهها، چشمها و پوست میشود. وقتی هیپوکلریت سدیم در استخرهای شنا استفاده میشود، گاهی اوقات باعث قرمزی چشمها میشود و بوی کلر معمولی میدهد. وقتی اوره (مخلوطی از ادرار و عرق) زیادی وجود داشته باشد، اسید هیپوکلروز و اوره واکنش نشان میدهند و کلرامین تشکیل میدهند. این کلرامینها غشاهای مخاطی را تحریک میکنند و باعث ایجاد چیزی میشوند که به آن «بوی کلر» میگویند. در بیشتر استخرهای شنا، این مشکلات با تصفیه آب و تهویه جلوگیری میشوند. سوزش چشمها پس از مدتی از بین میرود.
مزایای استفاده از هیپوکلریت سدیم
هیپوکلریت سدیم به عنوان یک ماده ضدعفونی کننده مزایای زیر را دارد:
در صورت تولید در محل، به راحتی قابل ذخیره و حمل و نقل است. مقدار مصرف آن ساده است. حمل و نقل و نگهداری هیپوکلریت سدیم ایمن است. هیپوکلریت سدیم به اندازه گاز کلر برای ضدعفونی مؤثر است. هیپوکلریت سدیم، ماده ضدعفونی کننده باقیمانده تولید میکند.
معایب استفاده از هیپوکلریت سدیم
هیپوکلریت سدیم یک ماده خطرناک و خورنده است. هنگام کار با هیپوکلریت سدیم، باید اقدامات ایمنی برای محافظت از کارگران و محیط زیست انجام شود. هیپوکلریت سدیم نباید با هوا در تماس باشد، زیرا باعث تجزیه آن میشود. هم هیپوکلریت سدیم و هم کلر، ژیاردیا لامبیا و کریپتوسپوریدیوم را غیرفعال نمیکنند.
خواص شیمیایی هیپوکلریت سدیم
هیپوکلریت سدیم مایعی شفاف و زردرنگ با بویی مشخص است. این نمک بسیار محلول است و از حل شدن گاز کلر در محلول هیدروکسید سدیم تشکیل میشود. فرمول شیمیایی هیپوکلریت سدیم NaClO است که در آن Na نشان دهنده سدیم، Cl نشان دهنده کلر و O نشان دهنده اکسیژن است.
هیپوکلریت سدیم یک عامل اکسید کننده قوی است و میتواند هنگام واکنش با ترکیبات آلی، اکسیژن آزاد کند. این واکنش که به عنوان اکسیداسیون-احیا شناخته میشود، مسئول عمل سفیدکنندگی هیپوکلریت سدیم است. غلظت هیپوکلریت سدیم در یک محلول معمولاً به صورت درصد کلر موجود بیان میشود که از ۵٪ تا ۱۵٪ متغیر است. هرچه غلظت بالاتر باشد، خواص اکسید کننده و ضدعفونی کننده محلول قویتر است.
کاربردهای هیپوکلریت سدیم در صنایع مختلف
-
صنایع غذایی و آشامیدنی
در صنایع غذایی و آشامیدنی، هیپوکلریت سدیم معمولاً برای ضدعفونی کردن تجهیزات، سطوح و آب استفاده میشود. قدرت اکسیدکنندگی بالای آن، آن را به عاملی مؤثر برای از بین بردن کثیفی، جرم و میکروارگانیسمها از تجهیزات و سطوح فرآوری مواد غذایی تبدیل میکند. علاوه بر این، از آن برای ضدعفونی کردن آب مورد استفاده در تولید مواد غذایی و آشامیدنی استفاده میشود تا اطمینان حاصل شود که آب عاری از میکروارگانیسمهای مضر است که میتوانند به طور بالقوه محصول نهایی را آلوده کنند.
-
صنعت مراقبتهای بهداشتی
هیپوکلریت سدیم به طور گسترده در صنعت مراقبتهای بهداشتی برای ضدعفونی سطوح، تجهیزات و ابزار پزشکی استفاده میشود. بیمارستانها، خانههای سالمندان و سایر مراکز درمانی از هیپوکلریت سدیم برای از بین بردن باکتریها، ویروسها و سایر عوامل بیماریزا که میتوانند باعث عفونت و شیوع بیماری شوند، استفاده میکنند. علاوه بر این، از آن برای تمیز کردن و ضدعفونی کردن پانسمانهای زخم، ابزار جراحی و سایر وسایل پزشکی که در تماس مستقیم با بیماران هستند، استفاده میشود.
-
صنعت تصفیه آب
صنعت تصفیه آب همچنین از هیپوکلریت سدیم برای ضدعفونی آب آشامیدنی و فاضلاب استفاده میکند. قدرت اکسیدکنندگی بالای آن، آن را به عاملی مؤثر برای از بین بردن میکروارگانیسمهای مضر در آب، از جمله باکتریها، ویروسها و قارچها، تبدیل میکند. علاوه بر این، از آن برای حذف آهن، منگنز و سولفید هیدروژن از آب استفاده میشود و آن را برای مصرف انسان ایمنتر و خوش طعمتر میکند.
-
صنعت استخر شنا
هیپوکلریت سدیم به طور گسترده در صنعت استخر شنا به عنوان یک ماده ضدعفونی کننده و گندزدا استفاده میشود. این ماده به آب اضافه میشود تا میکروارگانیسمهای مضر را از بین ببرد و از سالم و بیخطر بودن آب برای شنا اطمینان حاصل شود. غلظت هیپوکلریت سدیم در استخرهای شنا معمولاً بین ۱ تا ۳ قسمت در میلیون (ppm) است.
هیپوکلریت سدیم برای ضدعفونی
کاربردهای هیپوکلریت سدیم به صورت محلول، فعالیت ضد میکروبی وسیعی را نشان میدهد و به طور گسترده در مراکز درمانی در محیطهای مختلف مورد استفاده قرار میگیرد. معمولاً بسته به کاربرد مورد نظر، در آب رقیق میشود.
«محلول داکین» یک محلول ضدعفونیکننده حاوی غلظت کم هیپوکلریت سدیم و مقداری اسید بوریک یا بیکربنات سدیم برای تثبیت pH است. مشخص شده است که این محلول با غلظتهای کم NaOCl تا 0.025٪ مؤثر است. اعتقاد بر این است که اسید هیپوکلریت تجزیه نشده (غیر یونیزه) با آنزیمهای باکتریایی و ویروسی واکنش داده و آنها را غیرفعال میکند. نوتروفیلهای سیستم ایمنی بدن انسان مقادیر کمی هیپوکلریت را در داخل فاگوزومها تولید میکنند که باکتریها و ویروسها را هضم میکنند.
هیپوکلریت سدیم جامد
هیپوکلریت سدیم جامد یک ماده شیمیایی با فرمول NaClO است. فرم محلول این ماده به عنوان سفیدکننده موجود است. سفیدکننده که به آن مایع سفیدکننده و وایتکس نیز گفته میشود، برای ضدعفونی و بوزدایی استفاده میشود.
با حل کردن نمک در آب، محلول الکترولیز شده و محلول هیپوکلریت سدیم جامد در آب تشکیل میشود. این محلول حاوی ۱۵۰ گرم کلر فعال (Cl2) در هر لیتر است. در طی این واکنش، گاز هیدروژن قابل انفجار نیز تشکیل میشود. همچنین با افزودن گاز کلر (Cl2) به سود سوزآور (NaOH)، هیپوکلریت سدیم، آب و نمک (NaCl) تولید میشود.
نقد و بررسیها
هنوز بررسیای ثبت نشده است.